25 Mayıs 2014 Pazar

Çeşitli Ses Kayıt İhtiyaçları İçin Çok Elverişli Bir Cihaz: Zoom H4n



Elektronik ve bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler, her geçen gün yayıncıların hayatına daha ucuz, daha kaliteli ve daha kullanışlı cihazların girmesini sağlıyor. Radyo denince ses akla geliyor; ses, radyonun her şeyi. O yüzden radyo yayıncıları her zaman, dinleyicilere en kaliteli sesi iletmenin peşinde. Elbette kalite geniş anlamlı bir kavram; "kaliteli ses" denince konuşmacının diksiyonundan ve konuşma tınısından tutun, çalınan müziklerin kayıt niteliğine ve müzikal değerine kadar çeşitli unsurlar akla gelebilir. Ele alınan sohbet ve tartışma konularının içeriği, hatta bir radyonun genel anlamda programcılık anlayışı, o radyonun "sesi" olarak değerlendirilebilir. Ancak bu yazıda "kaliteli ses"i sadece ses kaynaklarının kayıt niteliği açısından ele alacak ve bu çerçevede, bir ses kayıt cihazı olan Zoom H4n'yi tanıtacağım.


Zoom H4n, radyoculuk hayatımın on beşinci yılında hayatıma girmiş bulunuyor. TRT radyolarında göreve başladığım yıllarda, en kaliteli cihazı Nagra firmasının makara bantlı kaydedicileri olarak biliyorduk. Bu cihazlar metal aksamlıydı; son derece büyük ve ağırdı. Nagra'yı kullanırken, 20 dakika kayıt yapabilen makara bantlar kullanırdık. Bu sürenin sonunda bandı başa sarıp çıkarmak, yeni bir bantla devam etmek gerekirdi. Aldığımız ses kaliteli olmaya kaliteliydi ama bunları bir yerden bir yere taşımak, hele dış mekânlarda ayakta dururken ya da yürürken kullanmak, hayli yorucuydu.


Sonraki yıllarda dijital teknolojilerin gelişmesiyle gerek Nagra, gerekse diğer firmalar dijital ses kaydediciler üretmeye başladı. Bunlar hem daha küçük, hem daha hafifti, hem de bant kullanma zorunluluğunu ortadan kaldırıyorlardı. Yine bu teknoloji sayesinde, banttan banda aktarmayla yapılan, bugün bize çok ilkel gelen montajdan, bilgisayar ortamında gelişmiş programlarla yapılan montaja geçmiştik. Ancak dijital kaydediciler pahalıydı; ancak yayın kuruluşları bu cihazları alabiliyor, bireysel tüketicinin paraya kıyıp kendi dijital ses kayıt cihazına sahip olması zor görünüyordu.


Kısa zamanda çok şey değişti. Artık, eskiden hayal olan teknolojilere, hayal edemeyeceğimiz kadar uygun fiyatlara ulaşmak mümkün. Elbette hâlâ çok pahalı gereçler de mevcut ama artık herkes, makul bir fiyat ödeyerek "yayın" kalitesinde ses ve görüntü üretmeyi sağlayan ürünler alabiliyor.


Bu bağlamda, bant programlar üreten bir radyocu için, bir ses kaydedici ararken üç unsur bilhassa önem kazanıyor: 


- Kaliteli bir mikrofona ve yayın kalitesinde bir kayıt formatına sahip olması,

- Uygun boyutlarda, kolay taşınır ve kolay kullanılır olması,
- Fiyatının el yakmaması.

Zoom H4n, bu üç gereği fazlasıyla yerine getiriyor. Özelliklerini az sonra anlatacağım. Fiyatını baştan belirteyim: Bu yazının yazıldığı günlerde Türkiye'deki satış fiyatı 800-850 TL civarındaydı. Ben bunu bir arkadaşımdan, kullanılmış olarak satın aldığım için, bana 500 TL.'ye mal oldu. Gelelim kullanıcı gözüyle, bu kaydedicinin özelliklerine...

Zoom H4n, 2009'un Şubat ayında piyasaya sürülmüş bir cihaz. Zoom bir Japon firması, ancak ürün Çin'de üretilmiş. Tam anlamıyla "Çin işi Japon işi" bir cihaz, sizin anlayacağınız :) Tek elle rahatça tutulabilecek boyutta, dikdörtgen biçimli bir tasarımı var. İlk bakışta hemen dikkati çeken özelliği, uç kısmında yer alan X/Y pozisyonunda konumlandırılmış ikiz kapasitif (condenser) mikrofonlar. Bu mikrofonlar olağan koşullarda radyocuya, ek bir mikrofona ihtiyaç duymadan seslendirme ve röportaj yapma imkânı sağlıyor. Söz konusu iki mikrofon, döndürülmek suretiyle mikrofon yönselliğini 90 ya da 120 derecelik olarak ayarlamayı mümkün kılıyor. Böylece, örneğin tek kişilik seslendirmelerde ya da tekil enstrüman kayıtlarında mikrofon yönselliğini 90 dereceye, iki yahut daha fazla kişinin sesini aynı anda kaydetmeyi gerektiren röportaj ortamlarında ya da orkestra kayıtlarında 120 dereceye ayarlayabiliyoruz.




Stereo ses kaydı yapmamızı sağlayan bu iki entegre mikrofon, cihazı aldığım günden bu yana yaptığım seslendirmelerde, tahmin etmediğim, hatta beni şaşırtan ölçüde iyi sonuç verdi. Ancak masa üzerinde kullanırken bu cihazın yükseltilerek ağza yakınlaştırılması gerekiyor. Bunu da küçük bir tripodla yapmak mümkün. Firma pakete böyle bir eklenti yapmamış ama iş görür bir tripodu çok ucuza edinmek mümkün. Ben aşağıdaki tripodu internet üzerinden, kargo ücreti dahil 10,5 TL.'ye aldım.







Zoom H4n, açısı ayarlanabilen böyle bir tripoda yerleştirilerek, mikrofonları seslendirmecinin ağzı hizasına gelecek şekilde yönlendirildiğinde, çok tatmin edici sonuçlar veriyor.







Zoom H4n'nin yan yüzünde, kayıt seviyesini ayarlama imkânı veren kontroller var. Kayıt seviyesi düşürüldükçe, mikrofon hassasiyeti düşüyor ve çevredeki sesler kayda daha az giriyor. Dolayısıyla kayıt seviyesini düşürerek, mikrofonun sadece sizin konuşma sesinize odaklanmasını, böylece kaydınıza ortam seslerinin girmemesini sağlayabiliyorsunuz. Böylece stüdyo dışında da çok temiz kayıtlar almak mümkün hale geliyor. Bu ayarlamayı yaparken, kayıt esnasında mutlaka kulaklık takıp, aldığınız sesi bire bir duyarak mikrofon hassasiyetinizi belirlemenizi tavsiye ederim.






Özellikle dış mekân kayıtlarında, entegre mikrofona patlamaları önleyici sünger takmak şart. Aslında bu önlemi tüm konuşma kayıtlarında almanızı tavsiye ederim; çünkü konuşmacının nefesi de, rüzgâr etkisi yaparak kaydınızı olumsuz etkileyebilir. Cihazın paketinin içinden böyle bir sünger çıkıyor. Daha kaliteli, bilhassa film çekimlerinde kullanılan aşağıdaki gibi ürünler de var ama bunların fiyatı, normal bir mikrofon süngerinin hayli üzerinde ve görünüşleri de biraz tuhaf. Cihaz sakal bırakmış gibi duruyor!



Geleneksel mikrofonlarda kullanılan süngerler de, biraz esnetilerek H4n'ye geçirilebiliyor. Ben geleneksel el mikrofonlarında kullandığımız TRT logolu süngeri denedim, fena durmadı!



Entegre ikiz mikrofonların ses kalitesinin yüksekliği bir yana, bu cihazla kayıt yaparken, ek mikrofonlar kullanma olanağınız da var. Cihazın arka cephesinde ince uçlu çivi konnektör için giriş bulunuyor. Alt kısımda ise iki mikrofon girişi var ki, bunların hem kalın çivi, hem de lale konnektör bağlamaya elverişli olması büyük bir avantaj. Ancak bu girişlere bağladığınız mikrofonları, entegre mikrofonla eş zamanlı olarak kullanma imkânı tanınmamış; yani seçimlik olarak, ya dışarıdan gireceğiniz mikrofonları ya da entegre mikrofonu kullanmak durumundasınız. Müzik kaydı yapacağınız zaman, aynı bağlantı yerleri sadece mikrofonlar için değil, "line" giriş olarak enstrümanlar için de kullanılabiliyor. Böylece sözgelimi, girişlerden birine elektro gitarı, diğerine elektronik piyanoyu bağlayabilirsiniz. Elbette, araya bağlanacak bir mikser ünitesiyle, kullanılabilecek ses kaynağı sayısını çoğaltmak mümkün.




Zoom H4n'nin bence çok güzel bir özelliği, birçok profesyonel cihazın aksine özel bir pil gerektirmeyip, iki adet standart kalem pille çalışıyor olması. Dolayısıyla pilin bayatlaması, tükenmesi, şarj edilmesi gibi sorunlarla cebelleşmek zorunda kalmadan, bu kaydediciyi isterseniz elektriğe bağlı olarak, isterseniz kalem pillerle kullanabiliyorsunuz. Kullanım kılavuzundaki bilgilere bakılırsa, bir çift alkalin kalem pille, 11 saate kadar kayıt yapmak mümkün. Ama "stamina" modunu kullanmadığım zaman, bu sürenin yarı yarıya azaldığını tecrübe ettim.




2 ve 4 kanallı kayıt seçeneklerinin yanısıra "çok izli" (MTR) kayıt olanağı sunan cihazda aldığınız sesi, WAV ya da MP3 olarak çeşitli örnekleme oranlarında kaydedebiliyorsunuz. Seçenekler, aşağıdaki gibi:

WAV 

(Quantization: 16/24bit, Sampling Frequency: 44.1/48/96kHz), 

MP3 

(Bit Rate: 48/56/64/80/96/112/128/160/192/224/256/320kbps/VBR, Sampling Frequency: 44.1kHz)


Cihazla birlikte 2 GB'lik bir SD kart verilmiş. Daha yüksek kapasiteli bir kartla çok uzun süreli kayıtlar yapmak mümkün elbette. 

Zoom H4n'le henüz taze olan tanışıklığımda, tecrübe ettiğim fonksiyonları bunlar. Cihazın, müzik kaydında uzmanlaşmış kişilere sunduğu başka özellikler de var. Belki bu ayrıntılara daha sonra gireriz. Zoom firmasının ürün tanıtım sayfasını da ziyaret etmenizi öneririm:


Öte yandan Zoom firmasının, sahada çalışan bir radyocu için çok kullanışlı olmamakla beraber, müzisyenlerin ve müzik kaydedenlerin daha çok işine yarayacağını düşündüğüm bir modeli var. Bunu da incelemenizi tavsiye ederim:

Hiç yorum yok: