24 Haziran 2014 Salı

Ada or Ardor'dan bir şifre çözümü...


Brian Boyd'un Nabokov's Ada: A Place of Consciousness adlı kitabını okumaya başladım. En önemli Nabokov uzmanı kabul edilebilecek Boyd'un doktora tezinden kitaplaştırılan ve ilk baskısı 1985 yılında yapılmış bu kitap, tıpkı sonradan yazılan Nabokov's Pale Fire: The Magic of Artistic Discovery gibi, başarılı ve etkileyici bir dedektiflik çalışması; içinden çıkılması son derece zor şifreleri çözümlemeye yönelik, zihin açıcı, adanmışlık ürünü bir bilimsel yapıt.

Kitabın giriş kısmında Boyd, Van ile Ada'nın 1884 tarihli veda sahnesinden bir alıntıya yer vermiş:

"Van plunged into the dense undergrowth. He wore a silk shirt, a velvet jacket, black breeches, riding boots with star spurs - and this attire was hardly convenient for making klv zdB AoyvBno wkh gwzxm dqg kzwAAqvo gwttp vq wjfhm Ada in a natural bower of aspens; xliC mujzikml..." (157)

Bu alıntıda kırmızı renkle vurguladığım yerlerde, cümleler şifreli bir forma bürünüyor. Acaba neden? Durum, okur için muammalıdır.

Nabokov, Konuş, Hafıza'da dayısı "Ruka"dan bahsederken, onun "bildiği beş dilde şifrelenmiş mesajları çözümlemekte uzman olmakla" övünduğünü söyler. "Bir gün onu sınadık ve göz açıp kapayana dek, “5.13 24.11 13.16 9.13.5 5.13 24.11” dizisini, Shakespeare’e ait ünlü bir monoloğun başlangıç kelimelerine çeviriverdi." der.

Nabokov'un açık etmediği, bizim bulmamızı beklediği "ünlü monolog", "to be or not be"dir.

Boyd'un açıklamasına göre, Ada or Ardor'daki şifreli bölüm, Van ile Ada'nın mektuplaşmalarında kullandıkları kodlamayı açığa vurmaktadır. İki âşık, aralarındaki ensest ilişkisini üçüncü gözlerden saklamak için, böyle bir tedbire mecbur kalmışlardır. Konuş, Hafıza'daki örnekte, İngiliz alfabesindeki harfler rakamlarla yer değiştirmiştir. Ada'da ise, harflerin başka harflerle yer değiştirmesi söz konusudur. Boyd'a göre, şifre çözüldüğünde, ortaya şu ifadeler çıkmaktadır:

"klv zdB AoyvBno wkh gwzxm dqg kzwAAqvo gwttp vq wjfhm" ...  "xliC mujzikml..."

"making his way through the brush and crossing a brook to reach Ada" ve "they embraced".

Yani: "(Ada'ya ulaşmak için) çalıların arasından geçip dereyi aşarak" ve "kucaklaştılar".

Dolayısıyla, şifre çözülünce, söz konusu alıntı şöyle okunuyor:

"Van plunged into the dense undergrowth. He wore a silk shirt, a velvet jacket, black breeches, riding boots with star spurs - and this attire was hardly convenient for making his way through the brush and crossing a brook to reach Ada in a natural bower of aspens; they embraced". (157)

Mealen: 

"Van, ağaçların altındaki sık bitki örtüsüne daldı. Üzerinde ipek gömlek, kadife ceket, siyah binici pantolonu, yıldız şeklinde mahmuzlu binici çizmeleri vardı - ki bu kıyafet çalıların arasından geçip dereyi aşarak, titrek kavakların oluşturduğu doğal bir çardakta duran Ada'ya ulaşmak için pek elverişli sayılmazdı; kucaklaştılar."

Fatih Özgüven'in 2002 tarihli Ada çevirisinde ise, ilgili kısım şöyle yer alıyor:

"Van, ağaçların altındaki sık bitki örtüsüne daldı. Üzerinde ipek bir gömlek, kadife ceket, siyah golf pantolonu, yıldız biçiminde mahmuzlu binici çizmeleri vardı- ki bu kılık, gwtt vq wifhm bir Ada ile bir telli kavak korusunun bağrında klv zdB AoyvBno wkh gwzxm dqg kzwAAqvo yapmak için uygun bir kostüm değildi; xliC vq mujziklm."

Hiç yorum yok: