11 Kasım 2015 Çarşamba

Nabokov'un Edebiyat Dersleri konulu iki yayın: Sorunlar, sorunlar...



Birkaç yıldır ilgiyle takip ettiğim Open Culture isimli internet sitesinde, 21 Ekim 2015 tarihinde, Vladimir Nabokov'un Kafka hakkındaki derslerine dair bir yazı yayımlandı. Yakın zaman sonra, 3 Kasım 2015'te Notosoloji sitesinde, söz konusu makalenin çevirisi niteliğinde, "Nabokov'un Kafka'ya Karşı Böcek İnadı" başlıklı yazı çıktı. Yazının sonunda, "Çevirip hazırlayan: Neslihan Önderoğlu" ibaresi yer alıyor, böylece söz konusu metnin bir çeviri faaliyeti üzerinden hazırlandığı belli edilse de, kaynak belirtilmiyor: Yani Open Culture sitesindeki yazının ismi ve bağlantısı verilmiyor. Böylece, yayıncılıktaki en temel hukuki ve ahlaki kural olan kaynak gösterme zorunluluğu ihlal ediliyor.

Notosoloji sitesindeki yazı, Open Culture'daki yazının tercümesinden ibaret, fakat aynı zamanda baştan sona hayli sorunlu bir çeviri. Örneklersek:


İlk cümle şöyle: "Eğer Kafka’nın Dönüşüm’ünü İngilizce çevirisinden okuduysanız elinizdeki çeviriye göre dönüşüm geçirmiş Gregor Samsa’dan karafatma, hamamböceği ya da daha genel olarak dev bir böcek diye söz edilmektedir." 


Türkçe açısından bakarsak düzgün çeviri, "Eğer Kafka’nın Dönüşüm’ünü İngilizce çevirisinden okuduysanız, muhtemelen bu çeviride dönüşüm geçirmiş Gregor Samsa’dan karafatma, hamamböceği ya da daha genel olarak dev bir böcek diye söz edilmekteydi." olabilir. Lakin kaynak metinden "karafatma", "hamamböceği" ve "dev böcek" olarak aktarılan sözcüklerin aslı, "cockroach", "beetle" ve "gigantic insect". "Cockroach" hamamböceği ama, "beetle" karafatma" değil: Redhouse sözlüğü, "kınkanatlı böcek" karşılığını veriyor. 


"Bunu yazıda çok açık hale getirmek..." diye başlayıp "... Kafka'nın bakış açısına göre hikâye ilerledikçe mutasyon da devam etmeyecekti." diye biten cümlede, anlam tersine dönmüş. Kaynak metindeki bitiş: "-one that mutates as the story proceeds"; yani hikâye ilerledikçe mutasyon devam etmeyecek değil, edecek deniyor. "Ben burada bugs'dan -böceklerden- söz ediyorum, humbugs'dan -riyakârlardan- değil, demiştir" şeklindeki kısımda, "I'm interested here in bugs" deniyor aslında; "interested" kelimesi "söz etmek" değil, "ilgilenmek" olarak çevrilmeliydi. "Humbugs" ise "riyâkar" anlamına gelmez; "sahtekâr" olarak çevrilebilirdi.


Bu kısa metin çevirisindeki diğer sorunlara değinmeye gerek duymuyorum. Metni "çevirip hazırladığı" belirtilen Sayın Neslihan Önderoğlu, bildiğim kadarıyla çevirmen değil, yazar. Dolayısıyla çeviri hatalarına hoşgörüyle bakılabilir belki ama, kaynak belirtmeden Josh Jones'un Open Culture'daki yazısını bu şekilde kullanmak mazur görülemez. Kaynak mutlaka verilmeliydi. Böylece, Nabokov'un derslerinde böceği çizmesinin, böceğin resmedilmemesi gerektiğini söyleyen Dönüşüm'ün yazarına saygısızlık olduğu şeklindeki yersiz iddia da üstlenilmemiş olurdu. Zira söz konusu böcek çizimi Nabokov'un "Edebiyat Dersleri" kitabında yer almasına karşın, esasen onun, basılması niyetiyle yaptığı bir çizim değildir. Nabokov'un kitaplaştırılmasına pek sıcak bakmadığı ders notları, kendisinin ölümünden sonra oğlu ve karısı tarafından yayımlanmıştır. Dolayısıyla Josh Jones, gençlerin bir edebi yapıta nüfuz etmesini hedefleyen çizim ve açıklamaların Kafka'ya saygısızlık olduğunu söylemekle, bence aşırıya kaçmaktadır.


* * *

Yine Notosoloji'de çıkan, 31 Ekim 2015 tarihli "İyi Okurlarla İyi Yazarlar" başlıklı yazıya da değinmek isterim. Söz konusu yazı, "Akşit Göktürk" çevirisi olarak yayımlanmış, ancak yazının Edebiyat Dersleri metninden alıntı olduğu da, rahmetli Akşit Göktürk'ün çevirisinin nerede yayımlandığı da belirtilmemişti. Yazıya bugün (10 Kasım 2015'te) baktığımda, bir okur yorumu ve Notosoloji sitesinin yanıtını gördüm. Bu yorumun ve verilen yanıtın ekran görüntüsü aşağıda:


Gerçekten de "düzeltilmiş". Bu kez, "Kaynak: Edebiyat Dersleri, Çevirenler: Ayşe Lucie Batur ve Fatih Özgüven" ibaresi konulmuş. Yalnız bir sorun var: Evet, Notosoloji'nin yayımladığı metin Edebiyat Dersleri'nden, ama çeviri Batur ve Özgüven'in İletişim Yayınları'ndan çıkan çevirisi değil: Başka bir çeviri. Ya Notosoloji'nin evvelce yazdığı gibi Akşit Göktürk'e, ya da başka birine ait. Bilemiyoruz. Sitenin Edebiyat Dersleri baskısına hiç bakmadan, yukarıdaki okur yorumunu doğru kabul etmesini, bu seviyedeki özensizliği anlamak zor.

Tek anladığım şu: Nabokov üzerine yazanlar bile, Nabokov'u okumuyor. Özgün metinler bir yana, bu metinlerin kitap olarak basılmış çevirilerine dahi el atmaya üşeniyorlar.




Hiç yorum yok: