15 Haziran 2016 Çarşamba

Zamanda Yolculuk: Babil Kitaplığı'nın Yeniden Basımı


Kırmızı Kedi Yayınları’nın yeniden basmaya başladığı “Babil Kitaplığı” serisi 18 yıl önceye, bu kitapların basıldığı 1998’e götürdü beni. “Dost’un önü” tabiri, bizim için bir ağız alışkanlığıdır: Ankara Dost Kitabevi’nin yakın zaman önce ne yazık ki kapanan Konur Sokak’taki yeri, buluşma ve uğrak noktamızdı; Dost Kitabevi Yayınevi ise o yıl çok güzel kitaplar basarak yayın hayatına başlamıştı. Bu kitapların en çok iz bırakanı, edebiyatseverleri en fazla memnun edeni, “Babil Kitaplığı” dizisiydi.



1998’de Google yeni ortaya çıkıyordu; malumata henüz bu kadar kolay ve hızlı, bir bakıma da emniyetsiz biçimde ulaşılmıyordu. Uzun yıllar sonra şimdi, kapağında “Jorge Luis Borges tarafından hazırlanan fantastik edebiyat dizisi” yazan o seçkinin yeniden basımı vesilesiyle bir yazı yazmam istenince, geçmişe dönük bir araştırma yapmak gereğini hissettim. Edindiğim bilgileri aktarayım:

Jorge Luis Borges’ten başlayayım. İsmi “Horhe Luis Borhes” şeklinde telaffuz edilen yazarın, İngiliz kökenli bir ailenin çocuğu olarak Arjantin’de doğduğu, İspanyolcadan önce İngilizceyi öğrendiği biliniyor. Yazarlıktan başka bir şeyle mutlu olamayacağını erken fark etmiş ama geçimini sağlamak için Buenos Aires’teki bir kütüphanede çalışmak zorunda kalmış. Kütüphanedeki dokuz yılı yoğun bir mutsuzluk içinde geçmiş, lakin kendisine şöhret getiren sürüyle öyküyü de bu dönemde yazmış ve kütüphaneci olarak da çok başarılıymış. Bu ikili başarısı sebebiyle antolojilerde yer verilmek üzere öyküler, romanlar seçmesini isteyen kişiler olmuş. İtalyan sanat yayıncısı Franco Maria Ricci de bu kişilerden biri işte: 1974 senesinde, Borges’ten bir fantastik edebiyat ürünleri derlemesi hazırlamasını ve bunlara önsözler yazmasını rica etmiş. Borges derlemenin Colección del hombre (kabaca “bir adamın derlemesi”) adı altında toplanmasını istiyormuş aslında ama Ricci, Borges’in öykülerinden olan “Babil Kütüphanesi”ni, dizi adı olarak kullanmakta ısrarcı olmuş. Borges de (belki gönülsüzce) bu talebi kabul etmiş.


Söz konusu öyküden bahsetmek lazım: 1941 tarihli bu çok komplike anlatıda Borges, 410 sayfalık kitapların bulunduğu bir kütüphane tasavvur eder. Bu kitap evreni, adedi belirsiz, belki sonsuz sayıda altıgen galerilerden oluşur. Kütüphanedeki raflarda 20 küsur yazım simgesinin, her dilde her şeyin ifade edilmesini mümkün kılan tüm olası bileşimleri mevcuttur. Yazar Jonathan Basile, bu muhayyel kütüphanedeki her bir kitapta, sayfa başına düşen 3200 karakterin tüm olası dizimlerini üretmek için uğraşmış ve geçtiğimiz günlerde ortaya, libraryofbabel.info adresindeki dijital kütüphane ortaya çıkmıştı; burada kullanıcılar 104.677 potansiyel kitap arasında gezinme imkânı buluyor.

İşte bu meşhur öyküden ilham alan dizinin İtalyanca adı, “La Biblioteca di Babele”. Aslında Türkçeye “Babil Kitaplığı” diye çevrilmesinin sorunlu olduğu kanısındayım. Kitaplık ile kütüphane aynı şey değildir ve Borges’in yukarıda andığımız hikâyesi bir kitaplığı değil, “kütüphane”yi konu edinir.

La Biblioteca di Babele” dizisi içinde, 1975-1985 arasında 33 kitap yayımlanmış. Öykü ve novella tarzındaki metinlerin toplandığı ciltlerde Jack London, H. G. Wells, Kafka gibi ünlü yazarların yanında, P’u Sung-Ling, William Beckford, Cazotte gibi daha az okunan isimlerin de imzası var. Borges 29 kitaba önsöz yazmış; kitapların geriye kalan dördü Ricci tarafından, Borges’in yardımına başvurmaksızın hazırlanmış. Dost Kitabevi Yayınevi, serinin 30 kitabını basmış; üç kitap nedense çevrilmeden kalmış. Hangileri? Kitapların tamamı elimde olmadığından, kesin şekilde bilemiyorum. Ama Dost’un kendi internet sitesinde artık dizinin sadece yirmi kitabı görülebilirken, http://www.fantascienza.com/catalogo/collane/NILF70072/la-biblioteca-di-babele/ adresinde Franco Maria Ricci dizisindeki tüm kitapların isim ve kapakları mevcut.

1983’te, Siruela Kontu Jacobo Fitz-James Stuart’ın yayınevi Siruela, diziyi İspanyolca olarak basmaya başlamış. Siruela, kendi baskısında Ricci’nin kapaklarını aynen kullanmış: tıpkı Dost Kitabevi Yayınları’nın yaptığı gibi. Bu kapaklar çizimleriyle, renkleriyle, kartonun pütürlü ve yumuşak dokusuyla cezbediyor bizi. Seçilen ince uzun boyut, kalın ve arkasını göstermeyen güzel kitap kâğıdı, dikişli cilt ve seçilen font bir araya gelerek baskının estetiğini bütünlüyor. Künye sayfasındaki şu ibareyi okumak bunca yıl sonra hâlâ hoşuma gidiyor: “Bu kitaplar, Adobe Page Maker 6.5’te formatlanmış ve Adobe Type Library Bodoni yazı karakterleri kullanılarak hazırlanmıştır.

Kırmızı Kedi Yayınevi’nin farklı bir sırayla basmayı seçtiği kitaplar (FMR ve Dost dizisi P’u Sung-Ling’in Konuk Kaplan’ıyla başlar, bu yeni basım ise Borges’in 25 Ağustos 1983 ve Diğer Öyküler’yle başlıyor) yeni kapaklara, yeni bir tasarıma sahip. Yayınevi, güzel çevirilerle hazırlanmış bu güzel diziyi canlandırarak gençliğimizin bir parçasıyla bizi tekrar, yeni nesilleri ise ilk kez buluşturuyor.

*eganba.com sitesinde yayımlanmıştır.


Hiç yorum yok: